Montresor

Montresor to budowla wzniesiona w stylu późnogotyckim. Zamek położony jest na prawym brzegu rzeki Indrois. Początkowo, w XI stuleciu Fulk Nerra, hrabia d'Anjou, zbudował tutaj swoją fortecę. Wchodziła ona w skład umocnień, którymi Andegawenowie zaznaczali i chronili swoje ziemie. Kiedy u zarania wieku XIII posiadłości hrabiów d'Anjou zdobył Filip August, przekazał on Montresor swoim wasalom - rodzinie de Pauluau. Prawie dwa wieki później forteca została przebudowana przez Jeana de Bueila, wielkiego koniuszego Francji, który zginął w bitwie pod Azincourt w 1415 r. Pod koniec XV w. z kolei warownia przeszła w ręce Imberta de Bastarnaya, zaufanego dworzanina czterech królów: Ludwika XI, Karola VIII, Ludwika XII i Franciszka I. Co więcej, de Bastarnay był dziadkiem słynnej właścicielki Chenonceau, Diany de Poitiers. Dzięki niemu w Montresor powstał zamek (na przełomie XV-XVI w.) i kolegiata (między 1519 a 1541). Później zamek przechodził z rąk do rąk wielkich francuskich rodzin magnackich. Byli to m.in. Gwizjusze, ród Joyeuse, Brantome, Beauvillier i książę de Saint-Aignan, którego spadkobiercy posiadali zamek w momecie rewolucji. Od 1831 r. właścicielem Montresor był hrabia de Jouffroy-Gonssans, który zniszczył niektóre historyczne fragmenty zamku. W końcu prawa do posiadłości (oprócz zamku jest to połowa nieruchomości miasteczka) nabywa hrabia Ksawery Branicki. Był on wnukiem wielkiego hetmana koronnego, cieszącego się złą sławą targowiczanina, sam jednak odznaczał się nieprzeciętną osobowością i patriotyzmem. Pełnił służbę w rosyjskim wojsku jako adiutant cara Mikołaja I. Wyjeżdżając za granicę, rzekomo dla poprawy zdrowia, wywiózł spore kapitały z zastawionych dóbr. Wziął udział w wydarzeniach Wiosny Ludów, mając nadzieję, że doprowadzi to do odrodzenia państwa polskiego. Spowodowało to zaoczne skazanie Branickiego na wygnanie, pozbawienie praw cywilnych i konfiskatę dóbr. Osiedlił się więc na stałe we Francji, prowadząc działalność jako finansista, polityk, pisarz, ziemianin, mecenas i kolekcjoner sztuki. Poza tym budował koleje w Afryce, grał na giełdzie i posiadał udziały w kopalniach złota i diamentów. Wspomagał wszystkie stowarzyszenia emigranckie, ale do żadnego z nich nie należał. Wielokrotnie pomagał polskim żołnierzom na europejskich frontach. Hrabia był wielkim przyjacielem Adama Mickiewicza, po śmierci poety przekazał znaczną sumę na utrzymanie sierot po nim. Pomagał zresztą finansowo nie tylko Polakom w staraniach o odbudowę kraju, ale także swojej drugiej ojczyźnie - Francji, w wojnie z Prusami. Po ślubie z Pelagia z Zamoyskich Rembielińską w 1873 r. większość swojego czasu spędzał w Montresor, pisząc i przekładając książki. W 1879 r. wyjechał do Egiptu, gdzie zmarł. Pochowano go w Montresor. Zamek po śmierci Ksawerego przeszedł w ręce jego brata Konstantego (Ksawery nie miał dzieci), następnie syna Konstantego, Ksawerego juniora, później córka juniora, Jadwiga, która zaopiekowała się Montresor wraz z mężem, Stanisławem Reyem (z rodu Mikołaja z Nagłowic), po wyjeździe z Polski po II wojnie światowej. Obecnymi właścicielami są Maria i Stanisław Reyowie.

Zamek wznosi się na wzgórzu (w jego południowej części) i góruje nad miasteczkiem Montresor. Zachowały się pozostałości średniowiecznej fortecy - fragmenty murów, bramy zamkowej z końca XIV w. (zwanej zameczkiem wejściowym, z dwiema półokrągłymi wieżyczkami. Na spiżowej, neogotyckiej bramie zauważyć można herb Branickich - Korczak. W parku umieszczono romantyczny pomnik "Umierający żołnierz" wykonany z brązu, autorstwa Franceschiego. Jest on repliką rzeźby nagrobnej z cmentarza na Montmartre w Paryżu, ozdabiającej miejsce wiecznego spoczynku młodego żołnierza, Mieczysława Kamieńskiego, który zginął w bitwie pod Magentą. Fasada od strony ogrodu posiada w narożach nieduże wieżyczki, a przy drzwiach wejściowych wznosi się wieloboczna, wysoka baszta, w środku której znajdują się schody. Wnętrza zawdzięczają swój wygląd Ksaweremu Branickiemu, który zaadaptował je do swoich potrzeb i odpowiednio urządził. Jego zbiory na szczęście nie zostały rozproszone, ale nawet uzupełnione przez Ksawerego juniora. Jedną z najważniejszych pamiątek jest zespół ośmiu drewnianych płaskorzeźb z XVII w., poświęcone pamięci Jana III Sobieskiego. Ich autorem jest Pierre Vaneau. Z tematem związane jest płótno Henryka Rodakowskiego "Hrabia Wilczek błagający Jana III o pomoc dla Wiednia". Obraz ten, stworzony w czasie zaborów odznaczał się szczególną wymową, ponieważ przedstawia wysłanników austriackich klęczących przed polskim królem. Inne obrazy związane z polskim patriotyzmem to m.in: "Jan III na łożu śmierci w Wilanowie" i "Dwaj kosynierzy" Stanisława Chlebowskiego, "Kosynier polski" Eugene'a Dieudonne, "Kat i ofiara" Leona Kaplińskiego, "Warszawa 8-go kwietnia 1861 r." Tony'ego Robert-Fleury, "Muzykantka" Artura Grottgera, "Ułan-legionista na koniu" Wojciecha Kossaka. Poza tym zachowały się przedmioty pochodzące z polskiego skarbca koronnego, takie jak wyroby złotnicze, fragmenty zastaw stołowych (po Jagiellonach i Wazach). Z ciekawszych pamiątek można zobaczyć także puchar, darowany Mickiewiczowi przez "przyjaciół Moskali" podczas powstania dekabrystów w 1828 r. Ponadto warto zwrócić uwagę na pamiątki po Powstaniu Styczniowym i polskie trofea myśliwskie. Oprócz dzieł sztuki takich jak obrazy z kolekcji kardynała Fescha, wuja Napoleona I, w Montresor mieści się biblioteka oraz archiwum.

Dodatkowo na wzgórzu zobaczyć można dawną kolegiatę, teraz kościół parafialny St. Jean-Baptiste. Jego architektura przejawia gotycką strukturę i renesansowe zdobienia portalu. W środku, w nawie głównej zobaczyć można nagrobek Imberta de Bastarnay, uszkodzony w czasie rewolucji, a odrestaurowany przez Branickich. W tym okresie odnowiono także witraże, dlatego także na nich widnieją herby Branickich (Korczak), Potockich (Pilawa) i Zamoyskich (Jelita). Także w kościele umieszczono obrazy z kolekcji Fescha, m.in. "Zwiastowanie" Philippe'a de Champaigne, znanego malarza XVII-wiecznego. Na pobliskim cmentarzu znajdują się mauzoleum rodziny Branickich, a także groby polskich powstańców-emigrantów.

W miasteczku można zobaczyć domy z XVI i XVII w. U podnóża murów zamkowych biegnie Rue Xavier Branicki, dobroczyńcy mieszkańców Montresor.